Bakkie Troost

21/06/2016 Mark van Leeuwen Peter van der Lingen

Differend, afscheid, uitvaart, Mirjam Bouwwan, Bakkie Troost

Opeens stond ze naast ons. Zomaar uit het niets. In haar handen twee felgroene mokken en een thermoskan, achter haar een cameraploeg. Terwijl mijn broer en ik het graf van mijn vader bezochten, sprak Mirjam Bouwman ons aan. “Wie ligt hier? Wat is er gebeurd? Zin in een bakkie troost?” Wat volgde, was een mooi gesprek en nu, kort na de uitzending, zoek ik haar op. Met koffie.

“Onze ontmoeting kan ik me goed herinneren”, begint Mirjam. “Het was op een regenachtige dag. Jullie vertelden trots en waren openhartig. Je vader had toch een bootje in Italië? Gaan jullie er weer mee varen?” En dan, als ze rustig zit, “De begraafplaats waar wij elkaar spraken, vond ik zo mooi. Grote bomen, veel natuur. De plek deed me denken aan die mij in de buurt. Als kind liep ik er al rond en als 17-jarige fietste ik er vaak heen. Dan ging ik op een bankje zitten en een beetje rondkijken. Heel fijn.“

Blik naar de herinnering

Dat Mirjam jaren later als presentatrice van het EO-programma Bakkie Troost gevraagd zou worden, met begraafplaatsen als werkterrein, kon ze toen nog niet bedenken, maar al tijdens de eerste opname bleek de rol op haar lijf geschreven te zijn. “Ik vind het fijn om te troosten. Ik wil naast iemand kunnen staan, meeleven, verdriet opvangen. Troost is heel mooi. Iedereen heeft troost nodig. Het geldt voor alle leeftijden. Als moeder van een meisje van drie ervaar ik dat regelmatig.”

En daar gaat het bij Bakkie Troost om. Troost bieden, troost benoemen. Terwijl de camera draait en Mirjam, Arjan Lock, of Hella van der Wijst koffie aanbiedt, vertelt een nabestaande hoe hij of zij omgaat met verdriet en waar er troost vandaan gehaald wordt.

“Als ik aan kom lopen, zie ik vaak een blik naar de herinnering. Mensen zijn in gedachten, leggen een bloemetje neer of zijn met de verzorging van een graf bezig. Zodra de eerste vraag gesteld is, begint een gesprek al snel te lopen. Het valt me telkens op dat het nabestaanden goed doet als er meegeleefd wordt.” Mirjam maakt een weids gebaar alsof ze een complete begraafplaats aanwijst. “Wat ik regelmatig hoor, is: ‘Ze stonden tot daar!’, of ‘Wat hebben we veel kaartjes ontvangen’. Ondanks dat ze kapot van verdriet zijn, helpt het gevoel van betrokkenheid. Het zijn de handen die opvangen.”

God

De verhalen raken Mirjam. Door de verscheidend aan wijzen waarop volwassenen en kinderen te vroeg overlijden, onder een auto, na een ziekte, tijdens een vliegtuigcrash, bedenkt ze zich wel eens dat het leven te eng is om te leven. Toen ze het verhaal hoorde van een vijfjarig jongetje dat ’s ochtends nog liedjes zong en ’s middags op een rotonde overleed, vroeg ze zich af hoe de ouders nog verder konden leven? Zoveel verdriet, zo kwetsbaar. Dat doet pijn. Gezien het Christelijk geloof van Mirjam en de religieuze inslag van het programma vraag ik in hoeverre God daarin een rol speelt.

Differend, afscheid, uitvaart, Mirjam Bouwwan, Bakkie Troost

‘Mensen kunnen zich echt getroost voelen door God’

Mirjam Bouwman

Mirjam kijkt even weg, neemt een slok koffie en gaat verder. “Het is God die troost. Het is niet God die veroorzaakt. Bij een afscheid klinkt dat wellicht opmerkelijk, maar dat is wat ik uit gesprekken met nabestaanden opmaak. Ongeacht het immense verlies van bijvoorbeeld een kind, broer of vrouw, geeft de gedachte dat de persoon bij de Vader in de Hemel is, troost. Net als het gezamenlijk zingen van liederen, een onverwacht bezoek in moeilijke tijden, kleine dingetjes die ‘toevallig’ goed lopen, of het idee dat men elkaar later weer ontmoet. Mensen kunnen zich echt getroost voelen door God.”

Strooiveldjes

Zelf bij een graf staan, is voor Mirjam al wat langer geleden. “Strooiveldjes. De mensen die in mijn omgeving overleden zijn, wilden, in tegenstelling tot mijn opa’s en oma’s, graag uitgestrooid worden. Mijn schoonvader bijvoorbeeld, zijn as hebben we op de Friese meren uitgestrooid. Hij was een zeiler, hield van open water, en toen zijn levenseinde naderde heeft hij die wens uitgesproken. Heel persoonlijk dus. Op die wijze afscheid nemen, geeft ook troost.

Zelf ga ik voor begraven. Ik vind het mooi als je een plekje hebt. Dat zegt mijn gevoel. Mijn man is daarvan op de hoogte. Dat besef delen we.”

Dolgek

Als ik vraag welke tekst op haar graf mag komen te staan, kijkt Mirjam me met grote ogen aan. “Wat? Geen idee! Daar heb ik nog nooit over nagedacht.” En dan, nadat ik haar rustig heb laten nadenken. “Maar wie weet, ga ik dat toch doen. Mmmm, inspirerend.”

Om haar gedachten te prikkelen, kies ik een andere insteek. Stel dat Mirjam er op een dag niet meer is, ze op die ene mooie begraafplaats ligt, haar dochtertje bij haar graf staat en een TV-presentatrice naar haar moeder vraagt. Wat hoopt Mirjam dat er dan gezegd wordt?

“Mijn meisje, ja….. Ik hoop dat ze me dan herinnert als een lieve, zorgzame moeder die het allermeest van haar houdt. Die dolgek op haar is. Als een moeder die er helemaal voor haar is! En ja, er mag een bakkie troost aangeboden worden. Natuurlijk.” En dan, lachend: “Het mag ook wel een bakkie wijn zijn!”

Bakkie Troost gaat verder onder de naam Ik mis je

Kijk op de site van de EO voor het uitzendschema