‘Je moet het aangaan’

14/05/2015 Francisca Kramer Julie Blik

Differend, afscheid, uitvaart, Bouke de Boer,

Rouwen. Pas als je ermee te maken krijgt, ga je je erin verdiepen. Tot die tijd hou je je er het liefst ver bij vandaan. Volgens coach Bouke de Boer is het keihard werken. “Want elke rouw gaat over onvervuld verlangen.”

Ik spreek hem op een vroege morgen. In zijn kamer in het NLP-instituut in het Noordhollandse Limmen stroomt het ochtendlicht als een gouden bal naar binnen. Twintig jaar geleden zette Bouke dit instituut op samen met zijn vrouw Dorien Groot. Het trainingsinstituut voor effectieve communicatie organiseert cursussen op het gebied van Neurolinguïstisch programmeren met als doel effectiever te communiceren in zowel privé als zakelijke situaties. Rouw is vaak onderwerp van zijn coachingsgesprekken.

Bouke (67) pakt er om te beginnen een ronde plank bij. Met daarop twee kleine urntjes met as; van zijn vader en zijn moeder. Daarnaast wat attributen die met hen verwant zijn, zoals een borrelglaasje. Zijn vader hield van een stevige Friese borrel. “Dit zijn mijn ouders”, zegt hij. “Hiermee onderstreep ik hoe belangrijk het is om je afkomst te eren, te erkennen waar je vandaan komt en van wie je het leven hebt gekregen.”

Zie mij

Bouke eerde zijn vader onder andere op diens begrafenis. “Mijn thema was jarenlang: ‘zie mij’. Mijn vader was een stugge Fries van weinig woorden, van het type ‘niet lullen maar poetsen’. Zijn reactie op Boukes vraag hoe hij het zou vinden als Bouke een speech zou houden tijdens diens begrafenis: ‘Verbranden die boel, een borrel, broodjes en feesten. Ik hoor het toch allemaal niet.’ Toen het zover was, liep Bouke naar voren, hing een Friese vlag over het spreekgestoelte en sprak. Hij bedankte zijn vader voor zijn eerlijkheid en zijn Friese geaardheid. Maar ook zijn onvervulde verlangens sprak hij uit: dat zijn vader nog eens zou zeggen dat hij van hem hield, dat hij hem nog eens zou beetpakken en in zijn armen zou houden, dat hij nog eens bij hem op schoot zou mogen zitten en zou voelen dat hij er echt voor hem zou zijn. “Alle rouw gaat in feite over onvervulde verlangens”, aldus Bouke.

Differend, afscheid, uitvaart, Bouke de Boer,

‘De dood is de fysieke uiting, maar er zijn zoveel vormen van rouw’

Bouke de Boer

Dat komt Bouke ook tegen in zijn werk voor Stichting De Jonge Weduwe. Geregeld begeleidt hij vrouwen die hun partner hebben verloren en verder moeten met hun kleine kinderen. Een opstelling is vaak onderdeel van de begeleiding; een essentieel hulpmiddel uit de systeemtherapie van de Duitse grondlegger Bert Hellinger. De gedachte is dat dierbaren in een ruimte gerepresenteerd kunnen worden; ofwel door andere personen, ofwel door objecten, zoals kussens of knuffeldieren. Hoe degene die een opstelling doet zijn of haar dierbaren neerzet, zegt iets over het systeem daarvan, de onderlinge relaties en welke plek je daarin inneemt.

Bouke: “Uit vrijwel alle opstellingen van jonge weduwen blijkt dat ze nog in de magische liefde geloven. Bijna allemaal zetten ze hun partner bij het gezin neer, alsof hij er nog is.” Wat Bouke dan doet, is de partner bij de dood neerzetten “Dat maakt vaak boosheid los. Veel vrouwen zijn zo ontzettend kwaad op hun partner omdat hij hen in de steek heeft gelaten. Of het nou terecht is of niet, dat doet er niet toe. Die man kan er niks aan doen dat hij is overleden, maar die vrouwen voelen zich verlaten. Ze voelen zich genaaid. Opeens moeten ze het alleen doen. Zijn dood hebben ze nog geen plek gegeven.”

Voorin de bus

“Stel dat jij in zijn plek dood was gegaan, wat zou jij je partner dan toewensen?”, vraagt Bouke. Meestal luidt dan het antwoord: ‘Dat hij een mooi leven heeft, dat hij het goed heeft met de kinderen, dat hij een lieve nieuwe partner vindt.’ Vervolgens worden de rollen weer omgedraaid en laat Bouke de vrouwen herhalen wat ze net hebben gezegd, om ze zo te laten voelen dat dat ook is wat hun overleden man voor hen zou willen.

“Het klinkt simpel, maar het is een enorm krachtig proces. En na een paar weken mail ik ze: ‘Nu moet jij voorin die bus gaan zitten, zelf achter het stuur.’”

Rouw heeft vele vormen, aldus Bouke. “Natuurlijk, de dood is de fysieke uiting, maar er zijn zoveel vormen van rouw. Als je kinderen uit huis gaan, als je een abortus ondergaat, als je gaat scheiden, als je met pensioen gaat. Vaak staan mensen er niet genoeg bij stil omdat ze de pijn niet aan willen. Of omdat ze het cerebraal vermogen missen om zich werkelijk bewust te worden van wat er op de laag van de ziel gebeurt. Je moet het aangaan, ermee aan de slag.”

Bouke maakt in zijn coachingsgesprekken bij rouw altijd gebruik van de methode van het oplossingsgericht werken. “Een attitude waarbij je uitgaat van de mogelijkheden”, legt hij uit. “Ik had een keer een jonge weduwe die ik vroeg welk cijfer ze haar leven op dit moment gaf. ‘Een drie’, antwoordde ze. Ik antwoord dan: ‘Wat maakt dat het toch een drie is?’ Stapje voor stapje kun je dan ontdekken hoe je het leven voor jezelf weer de moeite waard kunt maken.”