Eerste hulp bij rouw

09/11/2014 Lisette Wevers Frank Jansen

Differend, afscheid, uitvaart, Daan Westerink, rouwbegeleiding

Hoe verloopt een rouwproces, wat heb je als rouwende nodig en wat kun je doen? Daan Westerink (46) verloor al jong beide ouders en is nu rouwdeskundige.

Je kreeg al op jonge leeftijd te maken met de dood. Wat gebeurde er?

“Mijn moeder overleed toen ik 14 jaar was. Ik had erg lieve vrienden om me heen, mijn vader en broer waren er altijd voor me, maar er was ook veel onbegrip en onkunde in mijn omgeving. Daardoor raakte ik geregeld uit balans. Toen ik bijvoorbeeld op school een spreekbeurt over kanker niet wilde bijwonen, reageerde de docent: ‘Maar het is nu al een jaar geleden dat je moeder overleed.’ En als ik vrolijk was, zeiden mensen: ‘Ah, ze is er overheen.’ Zodra ik kon, ben ik uit die omgeving weggegaan. Nadat op mijn 32e mijn vader overleed, voelde ik zo’n intens diep verdriet dat ik alles wilde weten over rouw. Ik ging voor Het Landelijk Steunpunt Rouw werken en kreeg zo contact met hoogleraren die zich met het onderwerp bezighielden.

Ik zie mezelf als brug tussen de wetenschap en de praktijk en ben mezelf rouwdeskundige gaan noemen. Met de keuze voor die naam gaf ik mijzelf de opdracht om op de hoogte te zijn van de laatste wetenschappelijke inzichten over rouw. Sinds 2008 heb ik een eigen communicatiebureau. Ik geef workshops, lezingen en trainingen over rouw en ben rouwbegeleider. Daarnaast ben ik onderzoeksjournalist en docent journalistiek.”

Is het zinvol om in therapie te gaan na een stergeval?

“Nee, dat is vaak helemaal niet nodig. Rouwen is een natuurlijk proces dat niet zo vaak vastloopt. Mensen in rouw zoeken vooral bevestiging dat het normaal is wat ze meemaken en voelen. Een deskundige kan helpen door te luisteren en de ervaringen van een rouwende in een kader te plaatsen. Een jonge man die bij mij kwam nadat zijn vader was overleden, vertelde dat het gevoel had in een bodemloze put te vallen. Je kunt dan gaan wroeten, maar toen ik vroeg of hij dat continu ervoer, bleek het maar één keer per maand te zijn. De rest van de tijd had hij ook verdriet, maar kon hij goed functioneren. Vragen als: ‘Wat doe je als je je zo slecht voelt en wat heb je dan nodig?’, maakten duidelijk waar zijn behoeften lagen. Hij vond het verschrikkelijk dat zijn vader niet bij zijn trouwdag zou zijn. Dat is natuurlijk pijnlijk, maar dat is echt ‘normale’ pijn.”

Welke emoties komen er bij rouw kijken?

“Dat zijn er heel veel: verdriet, angst, gemis, wanhoop, boosheid, opluchting, schuldgevoel, verbittering, woede, dankbaarheid enzovoorts. Welke emoties er aan de oppervlakte komen en hoe intens ze ervaren worden, hangt af van iemands karakter en van de context. Sommige mensen hebben heftige emotionele pieken en dalen, anderen zijn wat gelijkmatiger. De een gooit alles eruit, terwijl anderen alles juist binnenhouden. Er zijn soms verwachtingen over hoe je je hoort te voelen of gedragen wanneer je iemand hebt verloren, dat kan rouwenden een schuldgevoel bezorgen. Maar rouwen is heel persoonlijk, er zijn geen goede of foute emoties.”

Differend, afscheid, uitvaart, Daan Westerink, rouwbegeleiding

‘Ruim negentig procent van de mensen ondervindt normale rouwverschijnselen en krijgt na enige tijd weer plezier in het leven’

Daan Westerink

Wat helpt bij rouw?

“Er is vaak te veel een focus op de verlieskant van rouw en te weinig op het herstel. Natuurlijk hebben rouwgevoelens de ruimte nodig, maar het is daarnaast ook belangrijk om verder te gaan met het dagelijks leven. De confrontatie met het verlies is er continu. Het lege bed, de kast met kleding van de overledene, de lege plek aan tafel. Daar moet je niet voor vluchten, maar je kunt je beter niet steeds volzuigen met het verdriet. Het is belangrijk om af en toe de deur uit te gaan, even weg te zijn, afleiding te zoeken, ook al beleef je er geen plezier aan. Zo ontstaat veerkracht. Dus enerzijds moet je de confrontatie met het verlies aangaan en anderzijds zijn herstelactiviteiten belangrijk. Als mensen doorslaan naar een van beide kanten, dus in de rouw of in de herstelactiviteiten, kan het zijn dat ze vastlopen. Daarvan is pas sprake als de rouw het dagelijks functioneren belemmert. Maar besef wel: ruim negentig procent van de mensen ondervindt normale rouwverschijnselen en krijgt na een tijd weer enig plezier in het leven.”

Veel onderzoekers en therapeuten hebben het over rouwtaken, wat zijn dat?

“Rouwen is een slingerbeweging tussen de confrontatie met verlies en het weer deelnemen aan het leven. Volgens de literatuur zijn er vier rouwtaken. Ze volgen elkaar niet op, maar lopen dwars door elkaar. De eerste taak is onder ogen zien dat het verlies heeft plaatsgevonden. Het lichaam van de overledene zien, helpt hierbij. Je moet echt doordrongen zijn van het feit dat de ander dood is. De tweede rouwtaak is het toelaten van de emoties die daarbij komen. Niet alleen de pijnlijke emoties als verdriet en gemis, maar ook de positieve emoties zoals opluchting en vertrouwen. Die twee taken zijn verliesgericht. De derde rouwtaak is blijven deelnemen aan het leven en je aanpassen aan het leven zonder de overledene. Dit laatste betekent dat je dingen blijft doen die je eerst met de overledene samen deed. Als je altijd samen naar de camping in Epe ging, dan ga je nu ook weer. Ook als je dit moeilijk vindt en er geen plezier aan beleeft. En de vierde rouwtaak is de overledene emotioneel een plaats geven en de draad van het leven echt weer oppakken.”

Mensen in de omgeving vinden het vaak moeilijk om te gaan met rouwenden. Heb je hiervoor tips?

“De afgelopen decennia is rouw grotendeels uit het dagelijks leven verdwenen. Rouwen doe je thuis; niet op school of kantoor. Daar moeten we vanaf. Mensen zijn hierdoor niet gewend aan rouw bij anderen en weten niet hoe ze ermee om kunnen gaan. Het is in de eerste plaats belangrijk dat je rouw zichtbaar wordt. Trek je niet terug tot je verdriet hanteerbaar is. Je kunt als je rouwt gewoon gaan werken of naar school gaan, naar de sportclub of op vakantie. Dan barst je maar in huilen uit of ben je soms in jezelf gekeerd. Zo zien anderen wat er gebeurt als je iemand verliest en kunnen zij erop reageren. Je kunt zelf ook aangeven wat je behoeften zijn: een luisterend oor, dat je niet of juist wel getroost wilt worden of dat je praktische hulp kunt gebruiken. Tegenwoordig zie je veel online rouw; mensen laten hun verdriet zien op Facebook. Op die manier raakt de omgeving ook betrokken bij het verlies. En ze zien dan ook dat je de ene dag plezier kunt hebben en de andere dag intens verdriet. Dat is normaal.”

Heb je advies voor de omgeving van rouwenden?

“Je kunt altijd je medeleven overbrengen en praktische hulp aanbieden. Mensen die iemand zijn verloren, zijn daarmee vaak enorm geholpen. Kook een tijdje voor ze, doe hun was of boodschappen. Zeker gezinnen waarin een ouder is overleden, hebben veel aan praktische steun.”