Flessenpost

17/12/2015 Francisca Kramer Julie Blik

Differend, afscheid, uitvaart, Jose Arbon

In haar huis in Amersfoort valt het licht aan alle kanten naar binnen en beschijnt de talloze voorwerpen van keramiek. Maakster is José Arbon (52). Acht maanden geleden vond ze haar man Roel dood in bed, gestorven aan een hartstilstand. Haar creativiteit en de troost van de zee helpen haar door de tijd.

“Eenzaam. Heel eenzaam”, antwoordt José op de vraag hoe het voelt zonder partner. Stil eet ze haar brood en kijkt weg, terwijl een traan over haar wang naar beneden loopt. “Tjeempie”, zegt ze dan opeens monter. En: “Nou…”. Alsof ze nog steeds verbaasd is dat het verdriet op de meest onverwachte momenten zomaar opwelt. Op de kast staat een foto van haar en Roel, twee mensen die duidelijk genietend in het leven staan. Vier paar glimogen kijken de camera in. “Mijn Bourgondiër”, noemt ze hem liefkozend.

Ze kennen elkaar al sinds ze 17 en 27 waren, allebei lid van de scouting in Amersfoort. “Liefde op het eerste gezicht”, vertelt José. “We hadden maar een half of soms geen woord nodig om elkaar te begrijpen, hadden dezelfde gedachten en principes. Ondanks dat we uit totaal andere gezinnen kwamen, voelden we: wij horen bij elkaar. Wat me zo in hem aansprak? Je kunt beter vragen wat me niet aansprak. Zijn hele zijn raakte mij. Hij was een levensgenieter, rustig aan doen, lekker om je heen kijken en genieten van de dag. Zo stond hij in het leven. Later bestond niet, genieten deden we nu.”

Leven zonder ritme

Ondanks hun sterke band leefden ze vaak gescheiden vanwege Roels werk. Als kok op een marineschip was hij maandenlang van huis, soms wel driekwart jaar. “Dat heeft er mede voor gezorgd dat ik altijd mijn eigen ontwikkeling heb doorgemaakt. Ik was gewend de dingen zelf op te lossen.” Misschien droeg de lange afwezigheid van Roel ook wel bij aan het gevoel van verliefdheid dat nog altijd ontstond als het stel bij elkaar was. “Dan leefden we zonder ritme, waren we alleen met onszelf.”

Alhoewel José gewend was lange periodes alleen te zijn, valt het verlies haar enorm zwaar. “Ik ben m’n maatje kwijt en de vanzelfsprekendheid van zijn bestaan.” Als ze nadenkt over haar relatie met Roel, zegt ze: “Ik gun iedereen zo’n relatie. We waren in vrijheid verbonden.”

Roel en José trouwden onverwacht snel nadat José erachter kwam dat ze zwanger was. Drie weken voor de geboorte van zoon Niels, toen ze voor de zoveelste keer bij de dokter kwam vanwege buikklachten, werd het eindelijk ontdekt. Ze betrokken een huis in de buurt, trouwden, werden vader en moeder en drie jaar later kwam ook dochter Bo erbij. Na een periode op Curaçao kreeg het stel het huis toegewezen waar José nu nog steeds woont. Hun twee kinderen wonen zelfstandig en er is een kleindochter.

Groente-bloemstuk

Voordat José het onderwijs inging, werkte ze als bloemstyliste en maakte geregeld bloemstukken voor uitvaarten. “Ik probeerde daar altijd iets persoonlijks van te maken. Toen een tuinier overleed en zijn vrouw emotioneel uitriep dat het net oogsttijd was, ben ik samen met haar naar zijn tuin gegaan. Samen hebben we een bloemstuk gemaakt met alle groente die we konden oogsten.”

Differend, afscheid, uitvaart, Jose Arbon

‘Ik ben m’n maatje kwijt en de vanzelfsprekendheid van zijn bestaan’

José Arbon

Haar creativiteit helpt haar nu zelf om te gaan met het verlies van haar geliefde. José maakt veel voorwerpen van keramiek, maar verwerkt ook veel dingen die ze tegenkomt in de natuur in kleine kunstwerkjes. “Elke paar dagen verandert de collectie weer”, lacht ze. Onlangs haalde ze de mini-handdoekjes weg uit de tuin die ze voor de badderende vogeltjes had gemaakt. “Op een dag had Roel naar die vogeltjes gekeken en gekscherend gezegd dat het toch jammer was dat ze geen handdoekje hadden voor na het wassen. Toen hij een paar dagen later weer naar buiten keek, stond er bij het vogelbadje een waslijntje met twee wapperende handdoekjes eraan. Daar konden we samen enorm om lachen. Of die keer dat hij ’s ochtends de gordijnen openschoof, het had al dagen geregend, en hij tegen het raam geplakt allemaal visjes zag. ‘Het lijkt wel een aquarium’, had hij de dagen ervoor geroepen. Nu had hij zijn aquarium.”

Met Roel als haar inspiratiebron wil José nu graag creatieve workshops geven aan mensen die een dierbare hebben verloren. “Samen in een pluktuin bloemen samenstellen voor op de kist bijvoorbeeld. Of samen met het gezin de rouwkaart vormgeven. Of na de begrafenis een gedenkteken ontwerpen, voor de periode dat er nog geen steen op het graf is geplaatst. Er is van alles mogelijk.” Door haar werk in het onderwijs, weet José inmiddels dat je niet per se uitgesproken creatief hoeft te zijn om uiting te kunnen geven aan je gevoel. “Het zit in iedereen. Het is niet een kwestie van laten zien hoe het moet, maar naar buiten te laten komen van wat er al in zit.”

Flessenpost

Ook voor Roels uitvaart heeft José haar creativiteit ingezet. Al werd ze in eerste instantie enorm overrompeld door de bureaucratische rompslomp na een overlijden. “Verzekering, hypotheek, allemaal dingen waar ik niet zo secuur in ben. En Roel ook niet, zo bleek. Gelukkig heb ik veel hulp gehad van mijn broer.” Op de uitvaart mocht iedere gast een laatste boodschap voor Roel opschrijven en in een flesje stoppen, als flessenpost aan de zeeman die Roel was. En natuurlijk had José zelf de bloemen verzorgd.

José denkt na over de wijze waarop ze haar toekomst zonder Roel gaat vormgeven en hoopt dat het creatief bezig zijn met mensen in de rouw een reële mogelijkheid wordt. Haar reguliere werk in het praktijkonderwijs heeft ze na Roels dood nog niet hervat. “Ik kan het nog niet bolwerken, ben bang dat ik niet meer scherp ben. Vroeger zag ik de ruzietjes in de klas ontstaan, nu weet ik niet of ik de signalen wel tijdig oppik.”

Het vergt tijd en energie, rouwen en wennen aan haar leven zonder Roel. “Het is heel hard werken en de ene dag lukt dat beter dan de andere. Er is een week geweest waarin ik mijn bed niet uitkwam. Inmiddels gaat dat beter en accepteer ik dat er soms niks uit mijn handen komt. Wel probeer ik elke dag minimaal een uur te wandelen of te fietsen.” Drie weken na Roels dood werd kleindochter Lisanne geboren. “Veel te vroeg, waarschijnlijk door de stress die onze dochter ervoer rondom haar vaders onverwachte overlijden. Dat Roel haar niet heeft kunnen meemaken, is enorm verdrietig. Tegelijk is onze eerste kleindochter een lichtpunt.”

Zee

Als José haar hoofd even helemaal wil leegmaken, gaat ze naar zee. Altijd naar zee. “De zee is elke dag anders. De kleuren, het licht, het zand tussen m’n tenen, het zout.” Onlangs was ze nog een week in Noord-Holland. Lopen langs de waterlijn, hier en daar een schelp oppakken, zwemmen en denkend aan Roel, haar maatje, haar Bourgondiër.