‘Iets betekenen in verdrietige tijd geeft voldoening’

16/01/2015 Francisca Kramer Julie Blik

Differend, afscheid, uitvaart, Alexander van der Pijl, Dunweg, Hoofddorp

Zijn slaapkamertje lag naast de rouwkamer en spelen deed hij vaak in de garage, tussen de rouwauto’s. Voor zover de dood je met de paplepel ingegoten kan zijn, is dat bij Alexander van der Pijl het geval. Als eigenaar van uitvaartonderneming Dunweg vertelt hij over zijn vak.

Het moderne pand van Dunweg waar Alexander ons ontvangt, is prachtig gelegen aan de Achterweg in Hoofddorp. Vlakbij een oerhollands plaatje van een molen op een dijk en voorbijdrijvende wolken waar de Hollandse meesters beroemd om zijn geworden. Het interieur van Dunweg valt op vanwege zijn moderne uitstraling, met bijzondere fotografie aan de muur, clean design, en pantry’s met koffiemachines zoals die ook te vinden zijn in sterrenrestaurants.

De drie zalen bieden plaats aan maximaal 160 belangstellenden en kunnen gemakkelijk worden aangepast tot intieme huiskamers of juist een wat ruimere aula waar ook de afscheidsceremonies kunnen plaatsvinden. Een buitenruimte met grote grijze tegels en sloophouten banken op een terras met strak aangelegde vijver omzoomd door leilinde’s geven het geheel een nog modernere uitstraling. Verantwoordelijk hiervoor is Alexanders vrouw Sandra. Toen het pand onlangs helemaal werd gerenoveerd, nam zij de inrichting voor haar rekening. Het familiebedrijf telt inmiddels vier vestigingen (Hoofddorp, Amsterdam, Lisse en Nieuwkoop) met veertien medewerkers.

We gaan voor een 9+

Alexander straalt in eerste instantie formeel respect uit, een houding die wellicht voortkomt uit zijn vak; al op zijn eenentwintigste kwam hij in het bedrijf van zijn vader. Eerst als schoonmaker, daarna als drager en later uitvaartleider, waarna hij op zijn achtentwintigste het bedrijf overnam. Nog steeds leidt hij uitvaarten.

“Ja, dit werk beïnvloedt je wel als persoon”, zegt Alexander. “In mijn houding, maar ook in mijn privé-leven. Niet drinken, goed eten. Je kunt zo worden opgeroepen en dan kun je het niet maken om met een duf hoofd aan te komen. De hele organisatie moet erop gebouwd zijn dat alles klopt. Wij gaan voor minimaal een 9+, op alle disciplines.”

Er is nogal wat veranderd in de uitvaartbranche. Alexander: “Vroeger zette iemand een handtekening en kon een standaardprotocol uit de kast worden getrokken. Tegenwoordig zijn uitvaarten veel persoonlijker, mede door de overlijdens van prinses Diana en André Hazes heeft afscheid nemen een andere inhoud gekregen. Wij willen daar uitermate professioneel mee omgaan. Dat betekent bijvoorbeeld dat we van tevoren exact vertellen wat een uitvaart kost, zodat nabestaanden naast het emotionele verlies niet ook nog een financieel verlies lijden.”

Ook scholing is heel belangrijk. “Omgaan met mensen die een verlies meemaken, is heel complex omdat het elke keer anders is. Alle karakters worden uitvergroot. De mensen zijn vermoeid, lopen op hun tandvlees, sommigen hebben al wekenlang gewaakt of jarenlang intensieve zorg verleend. En soms ontmoet je weerstand die zich op heel veel verschillende manieren kan uiten. Daar moet je goed mee kunnen omgaan. Het stellen van de juiste vragen is daarbij essentieel. Soms voelt het ook alsof je een soort mediator bent.”

Differend, afscheid, uitvaart, Alexander van der Pijl, Dunweg, Hoofddorp

‘Afscheid is zoiets persoonlijks. Ook met een klein budget is er heel veel mogelijk’

Alexander van der Pijl

Ondanks dat Alexander al zijn hele leven van dichtbij met de dood te maken heeft, laat de dood hem niet onberoerd. Als hem gevraagd wordt naar een moment dat hij nooit meer vergeet, aarzelt hij en begint dan voorzichtig te vertellen. Over het kleine kindje dat overleden was, een kindje van mensen die hij kende. Het baby’tje moest nog worden onderzocht en daarom overgebracht naar een andere plek. ‘We willen niet dat ons kindje op een brancard moet’, zeiden de ouders. Waarop Alexander het baby’tje in zijn armen nam en zich door een collega heeft laten rijden. “Het geeft een diepe voldoening als je op zo’n moment iets kunt betekenen.”

Ook bewaart hij goede herinneringen aan een mooie uitvaart in Drenthe. “De moeder van een kennis van mij was overleden en moest daar begraven worden. Ze was een vrije geest, een eigenzinnige vrouw. Als ze zou komen te overlijden, dan wilde ze niks, alleen maar verdwijnen in het bos, had ze gezegd. Het was prachtig weer en we hadden de rieten mand, waarin ze was opgebaard, buiten op het gazon gezet, met stoelen eromheen. Elke drager legde uit waarom hij of zij die rol mocht vervullen. Na de ceremonie werd de vrouw in de auto geladen en reden we weg, het bos in, terwijl iedereen haar uitzwaaide.”

Bewust maken

Dat er tegenwoordig zoveel meer mogelijk is, vindt Alexander een mooie ontwikkeling. ‘Kan niet’ staat niet in zijn woordenboek. “Afscheid is zoiets persoonlijks. Ook met een klein budget is er heel veel mogelijk.” Wat er de laatste jaren steeds vaker gebeurt, is dat een afscheidsceremonie plaatsvindt op een bijzondere locatie in plaats van in de aula van een crematorium. “Ik vind het prettig om mensen bewust te maken van wat er mogelijk is en verdieping aan te brengen als ik bespeur dat daar behoefte aan is. Nee, niet bij iedereen, want niet iedereen zit erop te wachten. Maar als het past, geeft het veel voldoening de nabestaanden een mooie ervaring te geven in een verdrietige tijd. Het is een puzzel die ik hoe dan ook passend wil maken.” Een ceremonie in de Bavo, een borrel in de Philharmonie, een condoleance in de Rode Hoed, alles is mogelijk.

Of hij ook een hernieuwde hunkering bespeurt naar rituelen rondom de dood? “Hunkering vind ik een groot woord”, zegt hij. “Maar wat ik wel merk is dat het in beweging is. Toen in de jaren ’80 en ’90 veel homo’s overleden aan AIDS, heeft dat reuring gebracht in de uitvaarten. Die werden kleurrijker en persoonlijker. Maar de stap naar een ritueelbegeleider wordt nog niet vaak gezet, dat is misschien nog maar vijf procent van alle uitvaarten die wij doen. Maar soms zijn mensen wel aan het zoeken hoe ze vorm kunnen geven aan zoiets ingrijpends als de dood. Er is bijvoorbeeld een vrouw die bij de uitvaart van kinderen een sprookje kan vertellen, gebaseerd op wat er is gebeurd. Dat kan voor de aanwezige kinderen heel goed werken.”

Natuurbegraafplaats

Uitvaartbedrijf Dunweg beweegt zelf uiteraard mee met de trends. “De trend van duurzaamheid en milieubewustzijn uit zich ook in onze branche en daar willen we graag in investeren. We zijn daarom bezig met de ontwikkeling van een natuurbegraafplaats bij Alkmaar. In mei komt ook de eerste volledig biologisch afbreekbare kist op de markt, ontwikkeld door een vrouw afkomstig uit de verpakkingsindustrie. Heel interessant vinden we dat.”

Het betrokken worden bij zoveel overlijdens doet ook nog iets anders met Alexander. “Het besef dat het zomaar afgelopen kan zijn, is heel erg groot. En het moet niet zo zijn dat je op je sterfbed denkt: had ik maar meer gewerkt, nee, dan had je alleen meer tijd willen doorbrengen met je vrouw en kinderen.” Als vader van vier is Alexander zich daar terdege bewust van. Vorig jaar nam hij daarom heel bewust een tijd vrij om met zijn gezin een reis naar Amerika te maken. Je moet het nu doen.”