Differend, afscheid, uitvaart, Bastiaan van den Berg, Death Café

Inspiratie


‘Het lijden accepteren zonder je te laten lamslaan’

Als jongetje van 8 verloor Bastiaan van den Berg (27) zijn vader. Bijna tien jaar lang sprak hij er weinig over. Inmiddels is hij mede-initiator van het Death Café en verlichtte hij op Eeuwigheidszondag met jongeren alle graven in zijn geboorteplaats Vaassen. Ook het graf van zijn vader. “Zijn dood beheerst niet mijn leven, maar heeft mijn leven wel gekleurd.”

Tekst : Francisca Kramer – Beeld : Julie Blik

“Tot m’n zestiende praatte ik helemaal niet over mijn vaders dood. Het lag niet in de aard van onze gezinscultuur en ik wilde mijn moeder niet verdrietig maken. Ze heeft het zo goed gedaan in haar eentje, en wij draaiden zoveel mogelijk mee in het huishouden. Mijn zus werd een beetje mijn tweede moeder, mijn broer de vervangende vader en ik werd als jongste de vrolijke noot. Dat bén ik ook, maar door mijn vaders dood is die kant uitvergroot.

Mijn vader was echt een familieman. Niet iemand die zijn carrière voorop zette. Stipt om vijf uur kwam hij thuis en stak dan zijn hoofd om de hoek van de deur. ‘Hallo kids’, zei hij dan. Wij zaten dan meestal tv te kijken tot we om half zes gingen eten. Het is moeilijk om me hem te herinneren omdat ik niet goed weet welke herinneringen echt van mij zijn en welke er zijn voortgekomen uit verhalen. Ik heb vooral een herinnering op gevoelsbasis: een warme man, gek op zijn gezin. Op 6 december 1995 kreeg hij een hartstilstand. Hij was op weg naar zijn werk en werd onderweg niet lekker. Hij stopte en is naast de auto in elkaar gezakt.

Ik weet het nog precies, het was woensdagmiddag en ik speelde bij mijn buurjongetje. Mijn broer haalde me op en in onze woonkamer zag ik een politieagent en mijn zus die aan het huilen was. Ik dacht dat ze met de fiets was gevallen tijdens haar krantenwijk. Mijn moeder was heel rustig.

En dan moet je dus naar zo’n mortuarium met kitschlampen en een fout muziekje. Dat was de eerste en de enige keer dat ik hem dood heb gezien. Ik vond het eng.

Anders

De dagen daarna waren onwerkelijk, een soort poppenkast. Het huis was steeds vol mensen, maar die kwamen allemaal voor mijn moeder, voor mij kwam er niemand; er kwamen geen leeftijdsgenootjes mee met het bezoek. Mijn kindertijd daarna heb ik als vrij eenzaam ervaren. Opeens ben je anders dan de rest van de klas. Mijn vrouw Anna, die ik al ken sinds de basisschool, heeft nog een stukje in haar dagboek staan: ‘Bastiaan stond zielig op het schoolplein’, haha. Omdat ik mijn moeder wilde sparen, deed ik enorm mijn best niet verdrietig te zijn. En misschien werkt het bij kinderen ook wel zo dat ze er geen plek voor hebben. Ik heb wel eens gelezen: kinderen kunnen niet rouwen en groeien tegelijk. De voorwaarden om mijn vaders dood een plek te geven, werden ook niet geschapen. Jarenlang kwamen we als gezin op zijn sterfdag bij elkaar en werd zijn naam niet genoemd. Terwijl: hij was er. We waren bij elkaar vanwege hem! Pas op mijn zestiende, toen ik een vriendin kreeg die haar zusje was verloren, kwam er een opening.

‘Op Eeuwigheidszondag hebben we met de jongeren alle graven in Vaassen verlicht. Ook het graf van mijn eigen vader’

Bastiaan van den Berg Differend, afscheid, uitvaart, Bastiaan van den Berg, Death Café

Inmiddels praat ik gemakkelijk over mijn vader en heb ik, ook door mijn werk als kerkelijk jongerenwerker, ontdekt hoe belangrijk de rol van rituelen is. Juist ook bij de dood. Ik zou iedereen in dezelfde situatie dan ook willen aanraden rituelen te ontwikkelen om kinderen een manier te geven met het gemis om te gaan.

Door mijn vaders dood ben ik al vroeg bezig gegaan met zingevingvragen: waarom zijn we hier, waar gaan we naartoe, wat is goed, wat is kwaad? Ik zal eeuwig blijven zoeken, denk ik. Dé waarheid kan volgens mij niet gevonden worden. Daar is het te groot en te veelomvattend voor. Voor mij is het de kunst om het leven te nemen zoals het komt zonder passief te worden of ideaalloos. Mensen willen alles graag logisch maken, ergens begrip aan toekennen. Moeilijke dingen worden positief geladen waardoor er weinig ruimte overblijft voor pijn en eenzaamheid die bijvoorbeeld de dood tot gevolg heeft. Maar dat gemis is er.

Dat mijn vader zo vroeg overleed heeft mij veel geleerd. Dat het leven kort kan zijn en dat je er wel wat van moet maken. Ik kan misschien daarom de kleine dingen enorm waarderen. Tegelijk is het ook ontzettend klote dat hij er niet meer is. Toen ik acht was, toen ik vijftien was, toen ik trouwde en toen onlangs ons dochtertje werd geboren. Het stoort me wel eens dat het lijden zo weinig plek heeft in onze maatschappij en dat het zo snel mogelijk moet worden opgelost met pillen en therapie. Voor mij is het de kunst het lijden te accepteren als onderdeel van het leven en me er niet door te laten lamslaan. Onbegrip over het lijden en de verontwaardiging over het onrecht wat je overkomt is juist ook een drive voor het leven.

Op Eeuwigheidszondag hebben we met de jongeren alle graven in Vaassen verlicht, ja ook het graf van mijn eigen vader. Om te laten zien: de dood is er, maar er is óók licht. We hebben ontzettend veel positieve reacties gekregen. Het is maf hoe zo’n simpel gebaar zo krachtig kan zijn. Want al die lichtjes zijn verhalen, van mensen, van families. Ik wilde laten zien: we zijn ze niet vergeten, het licht is sterker dan het donker.

Death Café

Mijn vriend Gerko Tempelman heeft het Death Café naar Nederland gehaald, een internationaal concept met als achterliggende gedachte om op een voor iedereen toegankelijke locatie over de dood te praten en zo de dood een plek te geven in het leven. De eerste keer waren er vijftien mensen en het was geweldig. Ik vond het verrassend dat er binnen anderhalf uur zo’n verbondenheid kon ontstaan en er zulke diepgaande gesprekken ontstonden.”

Waar hij tien jaar lang zijn vaders dood verzweeg, is kwetsbaarheid nu een sleutelwoord in Bastiaans leven. Met zijn bedrijf ‘In je hemd’, wil hij bijdragen aan processen waar meer ruimte komt voor de trage levensvragen. “Kwetsbaarheid is daarvoor heel erg nodig geloof ik. Die kwetsbaarheid helpt te komen tot de vragen die de zin van je leven bepalen. Vragen die, als je ze eenmaal geformuleerd hebt wel wat van je vragen. Ik wil anderen graag helpen hun antwoorden op deze vragen te vinden.”

Wil je meer over de initiatieven van Bastiaan weten?

Kijk op de sites van Deathcafe en In Je Hemd.