‘Karin leerde me genieten van het leven’

13/11/2014 Francisca Kramer Julie Blik

Differend, afscheid, uitvaart, Nettie Kramer

“De eerste keer dat we elkaar zagen, was op een camping in de Dordogne. Met een stel andere vrienden zat Karin met haar man op een terras aan de wijn. Mijn man Harm stapte op hen af en vroeg of ze ook een wijntje van hem wilden drinken. Onze kinderen bleken elkaar ook al gevonden te hebben en toen Harm en ik ’s avonds een rondje liepen, zagen we hun tent. Op ons brutale ‘knock knock’, haalden ze ons enthousiast binnen waar ze zaten te Rummikuppen. Typisch Karin, ze maakte het altijd gezellig.”

“Het klikte zo goed dat ik baalde dat we na een week naar een andere camping gingen. De kinderen allemaal huilen. Een dag later belden ze op vanuit een ouderwetse telefooncel want mobiele telefoons waren toen nog dun gezaaid. Ze kwamen langs. We hebben pannenkoeken gegeten en de hele dag weer met elkaar opgetrokken.

Na de vakantie werden we uitgenodigd om langs te komen in Eindhoven voor een wijnproeverij en zij kwamen vervolgens een weekend bij ons. Sindsdien gingen we elk jaar samen op vakantie, zeven jaar lang, en ook tussendoor zagen we elkaar geregeld.

Shoppen en musea

Karin en ik ontwikkelden een speciale band. Elke mei- en herfstvakantie gingen we samen iets leuks doen, eerst met de kinderen, later samen en meestal met de ingrediënten shoppen en musea. Karin was een enorme designkenner; ze wist alles. En winkelen gaf haar energie – daarin herkenden we elkaar, haha.

Wat ons ook bond was onze liefde voor kinderen. Net als ik werkte Karin in het onderwijs, ze was waarnemend hoofd van een basisschool en met haar gevoel voor styling begeleidde ze de nieuwbouw van haar school en nam ze de inrichting voor haar rekening. Een half jaar voor haar overlijden was alles klaar. Terwijl het eigenlijk niet meer kon, ging ze toch naar school, al was het alleen maar om haar kleuters gerust te stellen.

We hadden nog een gedeelde tic: we lazen allebei kookboeken. Vaak wisselden we recepten uit; de hartige taart die ik vandaag heb gemaakt voor de verjaardag van mijn dochter is een recept van Karin.

Karin was een typische gezellige Brabander die hield van het goede leven. Dol op lekker eten en het mensen naar de zin maken. Ze zocht vaak dingen voor me uit of adviseerde me bij het kopen van nieuwe kleding. De ketting die ik vandaag om heb ik van haar gekregen. Ze gaf altijd fantastische cadeaus. Praktisch en mooi tegelijk.

Op een Spaanse camping, tijdens onze derde vakantie samen, vertelde ze me dat ze een knobbeltje in haar borst had. Na de vakantie zou ze naar de dokter. Ik was het alweer vergeten toen ze me belde. Het was mis. We moesten zo ontzettend huilen allebei…

Verminkt

Karins borst werd geamputeerd, ook haar klieren waren aangetast. Omdat het een hormonale vorm van kanker was, werd daarna ook haar baarmoeder weggehaald en kwam ze vervroegd in de overgang. Haar zo te zien, kaal en met een litteken op de plek waar haar borst had gezeten, was enorm confronterend. Het is zo afschuwelijk om iemand zo verminkt te zien. Zelf maakte ze er de meeste grappen over. Over het kaalscheren, haar pruik, haar opvliegers. De hardste grappen om maar niet te hoeven janken. Ze was onvoorstelbaar moedig. Huilen kon ze niet goed. Ik had haar een gedichtenbundel gestuurd, geschreven door iemand met borstkanker. Later vertelde ze dat ze daarmee in bed was gaan liggen en de ogen uit haar kassen had gejankt.

Na vijf jaar vierden we haar genezing. Ze had een prachtige borstreconstructie gehad en het leek erop dat het een nare episode in haar leven was geweest die we nu achter ons konden laten. Ze werd vijftig en gaf een uitbundig feest. Een paar maanden later zat de kanker in haar andere borst.

Moeders

Bijna drie jaar geleden overleden onze moeders, twee weken na elkaar. Een bizar toeval waardoor we nog meer naar elkaar toegroeiden. In Castricum had ik een huisje gehuurd waar we samen een paar dagen heen gingen en waar we veel deelden over hoe we het verlies van onze moeders ervoeren. Karin had een raar hoestje, vond ik. Continu hoorde ik een kuchje. Instinctief wist ik dat het niet goed was. Na onderzoek bleek dat de kanker was uitgezaaid naar haar longen. Dat was de finale klap. Karin had zo gehoopt dat haar kanker een chronische ziekte zou zijn, onwelkom, maar behandelbaar. Als een soort handicap.

Differend, afscheid, uitvaart, Nettie Kramer

‘Ik had haar nog graag wat dingen willen zeggen. Gelukkig had ik wel een brief voor haar waarin ik alles heb geschreven wat ik nog aan haar kwijt wilde’

Nettie Kramer

We zijn daarna niet meer samen op vakantie geweest. Twee jaar daarvoor waren zij en Ludo 25 jaar getrouwd en hadden ze samen met hun kinderen een reis naar Sri Lanka gemaakt. Het jaar daarvoor waren Harm en ik 25 jaar getrouwd en waren wij met de kinderen naar Bali geweest.  We wilden nog graag een keer met z’n vieren op vakantie, zonder de kinderen die inmiddels allemaal het huis uit waren. Achteraf is het goed dat dat niet is gebeurd; zo kon ze met haar man Ludo hun laatste vakantie samen beleven. Ik weet dat ze het samen heel goed hebben gehad.

Onvoorwaardelijk

Met een vriendin deel je zoveel. Gesprekken over de kinderen, over ons werk, over onze relaties, over onze families, over kleding, over eten. Ik heb veel van haar geleerd. Vooral genieten van het leven. Dat kon Karin als de beste. En warmte geven. Ze was enorm hartelijk. Ze hield me ook een spiegel voor, want naast haar hartelijkheid kon ze ook hard en scherp zijn. We leerden elkaar af te zwakken.

Misschien waren we wel zo goed voor elkaar omdat we ver bij elkaar vandaan woonden; ik in het noorden, zij in het zuiden van het land. We maakten geen deel uit van elkaars dagelijks systeem en op de een of andere manier werkte die afstand voor ons en maakte het de intimiteit misschien nog wel groter. Juist door de afstand konden we elkaar goed toelaten. Karin hield onvoorwaardelijk van mij, dat straalde ze echt naar mij uit. Het was altijd goed en dat gevoel heb je maar met heel weinig mensen.

Als we kwamen, wist ze niet hoe snel ze alle hapjes en wijn aan moest slepen. De eerste keer dacht ik: ‘Hoe moet ik dit overtreffen?’. Maar gelukkig vond ze het bij ons ook heel gezellig.

Het is mooi om haar kinderen nog geregeld te zien. Anne is haar evenbeeld en nog steeds heel goed bevriend met mijn dochter Marit. Drie maanden na haar overlijden, kwamen Ludo, hun twee kinderen met aanhang, Karins zus en haar vriend allemaal een weekend bij ons logeren. Ik zag er tegenop; Karins afwezigheid zou zo concreet zijn. Dat was het ook, maar het was heel goed. We hebben gelachen en gehuild.

Brief

Afscheid nemen van Karin is zo ongeveer het moeilijkste wat ik in mijn leven heb moeten doen. Vanwege verstikkingsgevaar had ze voor euthanasie gekozen. Samen met mijn man en dochter reed ik naar het ziekenhuis. Achteraf had ik iedereen even de kamer moeten uitgooien, maar dat durfde ik niet. Daar heb ik nog steeds spijt van. Ik had haar nog graag wat dingen willen zeggen. Gelukkig had ik wel een brief voor haar waarin ik alles heb geschreven wat ik nog aan haar kwijt wilde. Waarom ze zo belangrijk voor me was, wat ik van haar heb geleerd, wat ze als vriendin voor mij heeft betekend, wat ik voor haar voelde. Toen ik de kamer uitliep, heb ik verschrikkelijk gehuild. Ik ben nog nooit zo overstuur geweest.

Als ik nu naar de foto kijk die we die dag maakten, de laatste foto waar we samen opstaan, is het niet te geloven dat het vlak voor het einde was. Ze zag er zo stralend uit.

De volgende dag belde ze me op. Heel kort want ze lag aan de zuurstof. Om me te bedanken voor mijn brief en me te vragen of ik die tijdens haar begrafenis wilde voorlezen. Eervol vond ik dat, maar ook lastig, omdat wat ik had geschreven zo persoonlijk was. Met een paar aanpassingen heb ik het toch gedaan. Ondertussen bleven we elkaar appen. Want wanneer hou je daarmee op? Elke dag appte ik haar iets liefs en vaak kreeg ik dan nog iets terug.

Op 31 augustus 2013 overleed ze, 54 jaar oud.

Kleuterjuf

Haar begrafenis was geweldig. Vrienden van haar zus en zwager hebben een hotel in Eindhoven waar haar afscheid is gehouden. De witte uitvaartauto ging op de theaterlift en reed zo de zaal in. Ze had veel zelf geregisseerd. De zaal was helemaal in haar smaak gestyled, met kandelaren van Studio Job en overal gigantische vazen met witte bloemen. Haar kist stond op tafeltjes waardoor het leek of ze zweefde en wij zaten in een kring om haar heen. Er waren ook veel kinderen en hun ouders – Karin was jarenlang een zeer geliefd kleuterjuf geweest en iedereen bewaarde warme herinneringen aan haar. Al was ze lang niet altijd lovend over de ouders. ‘Sommige mensen kunnen beter een hamster nemen’, was een van haar gevleugelde uitspraken.

Haar zus Ingrid leidde de uitvaart, zoals Karin het jaar daarvoor de uitvaart van haar moeder had geleid. Zelf kom ik uit de protestantse traditie en ze vond het altijd fijn als ik voor haar bad. Ze was katholiek opgevoed, maar toen al dat misbruik in de katholieke kerk uitkwam, heeft ze zich laten uitschrijven. Typisch Karin.

Ze is nu anderhalf jaar dood. Wat ik het meeste aan haar mis? Gewoon, dat ze er is. Altijd als ik naar Eindhoven reed, dacht ik: ‘Yes, naar Karin!’. Dan stond ze daar met dat heerlijke warme lijf in die deuropening, haar zachte armen wijdopen en een grote grijns op haar gezicht. ‘Haaaa!’, riep ze dan.”