Signs of Life

05/05/2016 Mark van Leeuwen Jeroen Hansen

Differend, afscheid, uitvaart, Signs of Life, Jeroen Hansen, bermmonumenten

In Nederland zie je ze meestal langs de weg. Over de grens kan je ze zomaar in een verlaten landschap tegengekomen. Bermmonumenten. Oftewel, persoonlijke gedenkplaatsen die de plek van een dodelijk ongeval markeren. Fotograaf Jeroen Hansen raakte erdoor gefascineerd en maakte er een reportage van: ‘Signs of Life’.

“Het eerste monument waar ik daadwerkelijk een hele tijd heb stilgestaan en voor het eerst mijn camera hebt gepakt, was tijdens een vakantie op Lanzarote”, vertelt Jeroen, terwijl hij door het fotoboek bladert. “Tijdens een wandeling op het eiland stuitte ik op een kruis in een desolaat landschap, ver verwijderd van de weg. Daar ben ik begonnen met het nadenken over hetgeen er zich af heeft gespeeld. Wie is daar overleden? En hoe? En waarom hebben nabestaanden een monument opgericht? Nadat ik een foto nam van het monument, voelde ik gelijk wat een impact het op mij had.”

Zodanig zelfs, dat je er werk van ging van maken…

“Klopt. Thuis gekomen nam ik het besluit er iets mee te gaan doen. Ik ben mijn auto ingestapt en door Nederland gaan rijden, op zoek naar de monumenten. Al snel had ik een serie foto’s van monumenten die mij hun eigen verhaal vertelden. Toch kreeg ik de behoefte om bij sommige monumenten het verhaal erachter te ontdekken.

Het eerste monument waar ik dat heel sterk voelde, was een monument met drie kruizen in de buurt van Leeuwarden. Ik vond op internet meer informatie over het ongeluk en wat zich er heeft afgespeeld. Ik heb contact gezocht met de nabestaanden. Zij nodigden mij ben hen thuis uit, en daar heb ik vernomen dat de ouders beide dochters, inclusief een ongeboren kind, hebben verloren bij een verkeersongeluk.

Dit verhaal maakte een enorme indruk op mij, en heeft mij alleen maar gesterkt om met dit project door te gaan.”

Je bent de bermmonumenten gaan fotograferen. Hoe ging je te werk?

“Ik probeerde bij de monumenten zelf een gevoel te creëren, wat het met mij deed op dat moment. En dat te vertalen naar een foto. Bij sommige monumenten kwam ik meerdere keren terug, om de, in mijn ogen, juiste sfeer vast te leggen. Een bermmonument valt overigens sowieso op, als je in een auto of op de fiets er langs rijdt. Zeker als de achtergrond ook nog een rol meespeelt. Een dramatisch wolkendek bijvoorbeeld, of juist een stralende zon.

Differend, afscheid, uitvaart, Signs of Life, Jeroen Hansen, bermmonumenten

‘Elke foto blijft op deze manier mystiek en geeft de toeschouwer de kans om even stil te staan’

Jeroen Hansen

Signs of Life komt voort uit de gedachte dat een monument een plek markeert waar iemand letterlijk voor het laatst in leven is geweest. Dat vind ik ook het meest mystieke en ongrijpbare aan dit project. Het monument is een teken van leven. Een leven van een dierbare dat opeens en abrupt is beëindigd.”

Zo te zien ben je ook in het buitenland geweest. Wat is jou daar opgevallen?

“Vooral de verschillen. Waar in Nederland de monumenten erg persoonlijk zijn, denk aan beertjes, knuffels, lichtjes, gedichten en koosnamen, zie je in het buitenland vaak kruizen. Met name is religieuze landen als Spanje en Italië. Geloof speelt daar een belangrijke rol. In een land als Polen is geldnood een reden om in sommige gebieden monumenten van boomstammen te maken.”

Het boek laat alleen foto’s zien. Heb je overwogen om er ook teksten bij te plaatsen?

“Wel overwogen ja. In eerste instantie had ik het idee om een boek te maken met foto’s en bijbehorende verhalen. Ik vond dat de verhalen die ik heb mogen aanhoren een groter publiek verdienden. En dat is nog steeds zo. Enkele verhalen heb ik op mijn website staan. Gaandeweg besloot ik om de verhalen niet te gaan gebruiken in het boek. De foto’s moeten naar mijn idee het verhaal vertellen.

Want iedereen beseft dat er op zo’n bijzondere plek een tragedie heeft afgespeeld. Elke foto blijft op deze manier mystiek en geeft de toeschouwer de kans om even stil te staan. Want we durven niet of nauwelijks bij een monument te blijven staan. Terwijl de monumenten juist door nabestaanden geplaatst zijn om er even stil te staan. Hopelijk helpt dit boek deze drempel te verlagen. Het stilstaan kun je op deze manier thuis doen.”

Je hebt zo’n 170 monumenten gefotografeerd. Welk maakte het meest indruk op jou?

“Er zijn meerdere monumenten die mij zijn bijgebleven. Een hele bijzondere kwam ik tegen op het eiland Ibiza. Een boom langs de weg, gevuld met meerdere kransen en bossen bloemen, met als middelpunt een groot kruis halverwege de boom. Een haast bijbels aangezicht. Daar heb ik een hele tijd stilgestaan of het geheel om mij in te laten werken. Om er na te denken en te overdenken.”